ابراء اكمه و ابرص ، بنزديك رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمدند و گفتند : اى محمّد آيت تو چيست ؟ - از خداى در خواه تا كوه صفا براى ما بازر كند ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت كه : اگر شما طلب آيتى ميكنيد يا دلالتى بدرستى و حقيقت كه در خلق آسمان و زمين و اختلاف شب و روز آياتى و دلالاتى « 1 » هست خداوندان عقل را ، معنى اختلاف دو وجه را محتمل است يكى آمد و شد و دوم اختلاف لون از روشنى و تاريكى ، و مراد به [ اولى الالباب ] آنهااند كه عقل را كار بندند آنگه حقّ جلّ و علا صفت ايشان كرد و گفت : [ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيه 191 ] الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ ( 191 ) آنان كه ذكر خداى كنند بر هر حالت كه باشند استاده و نشسته و بر پهلوى خفته و تفكّر و انديشه كنند در عجيب خلقت آسمانها و زمينها و آنكه قديم تعالى چگونه آفريد اين هفت آسمان معلّق و مطبّق « 2 » بىعمادى و ستونى در هوا استاده و آسمان زمين « 3 » بزينت ستارگان آراسته ، و هفت زمين همه زير همديگر نهاده ، و بانواع حيوانات آبادان كرده ، و باصناف نباتات آراسته ، و بچشمه‌هاى آب زنده داشته ، و بباران آسمان مدد كرده ، چون درين انديشه كنند بدانند كه اين افعال متقن و محكم بىصانعى قادر و عالم و حىّ و موجود و مدرك و مخالف اشياء نباشد . رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : شب معراج كه مرا به آسمان بردند دودى و غبارى و آوازى ديدم و شنيدم جبرئيل را گفتم : اين چيست ؟ - گفت كه : شياطين‌اند كه گرد ميكنند تا حجاب باشد خلايق را از آنكه عجايب آسمان بينند و اگر نه آنستى خلقان عجايبها ديدندى رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : مرد چون بر بستر خفته باشد و در آسمان نگرد و در ستارگان آسمان و گويد كه : گواهى مىدهم كه ترا آفريدگارى و خالقى و مدبّرى هست آنگه گويد : [ اللّهمّ اغفر لى ] خداى تعالى برحمت به او نظر كند و او را بيامرزد .

--> ( 1 ) - كذلك جمعا بالصراحه در نسختى ، و در نسخهء قديمى و در ساير نسخ و در تفسير ابو الفتوح : « دلالتى » . ( 2 ) - - اين تعبير نص عبارت تفسير ابو الفتوح است ( ج 1 چاپ اول ، ص 706 س 1 ) كه مصنف هم در اينجا و هم در مقدمهء تفسير خود آن را آورده است ( ص 1 جلد اول ؛ س 2 ) ( 3 ) - - كذا در نسخهء قديمى پس بايد باضافه « آسمان » بسوى « زمين » خواند چنان كه نظر به اين معنى در تفسير ابو الفتوح بعبارت « آسمان دنيا » تعبير كرده است چنان كه در آيهء « إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا » .